Luật tuần hoàn H&M

Để hình dung rõ nhất cách H&M đang thay đổi cuộc chơi tại các cứ điểm sản xuất ở Việt Nam, hãy nhìn vào một sản phẩm tưởng chừng rất đỗi bình thường trên kệ hàng toàn cầu của Hãng: chiếc quần jeans tuần hoàn (circular denim) hoặc chiếc áo thun thể thao thuộc dòng H&M Move gắn nhãn “Made in Vietnam”. 

Nếu nhìn bề ngoài, nó vẫn là một món đồ thời trang nhanh có giá vài chục USD tại các cửa hàng ở New York hay Paris. Nhưng nếu soi ngược hành trình chế tạo ra nó, quy chuẩn sản xuất tại các nhà máy đối tác của H&M ở Đồng Nai hay Bình Dương đã hoàn toàn khác so với cách đây 5-10 năm.

Trước đây, để làm ra một chiếc quần jeans hay áo thun xuất khẩu cho H&M, công thức của một nhà máy may gia công tại Việt Nam rất đơn giản. Vải denim, cúc kim loại, khóa kéo hầu hết được nhập khẩu nguyên kiện từ Trung Quốc hoặc Ấn Độ. Nhà máy Việt Nam nhận container vải về, công nhân đo cắt theo rập thiết kế, may ráp, giặt mài (washing) bằng hóa chất thông thường, đóng gói và xuất khẩu.

Tiêu chí sống còn của mô hình này là đơn giá gia công rẻ đến từng cent và tốc độ giao hàng nhanh. Trong chuỗi đó, giá trị gia tăng ở lại Việt Nam chỉ là chi phí nhân công giá rẻ và nhà xưởng có thể bị thay thế bất kỳ lúc nào nếu Bangladesh hay Campuchia đưa ra mức giá gia công thấp hơn 5%.

Trong ngành thời trang nhanh, Bangladesh, Pakistan hay Campuchia sở hữu mức lương tối thiểu thuộc hàng rẻ nhất thế giới (chỉ khoảng 100-150 USD/tháng). Tuy nhiên, không ít thương hiệu vẫn duy trì tới gần 50% sản lượng may mặc tại các quốc gia có chi phí cao gấp 3-5 lần so với Nam Á. Bởi vì, các thương hiệu chấp nhận chi phí sản xuất đắt hơn để đổi lấy khả năng bắt xu hướng siêu tốc và tỷ lệ bán nguyên giá đạt trên 85%, gần như triệt tiêu rủi ro hàng ế. Trong nền kinh tế biến động, tốc độ thích ứng thị trường mang lại biên lợi nhuận lớn hơn nhiều so với việc tiết kiệm từng cent gia công.

Theo Companies Market Cap, năm 2025 H&M đạt doanh thu 23,36 tỷ USD, tăng 4,79% so với năm 2024. Còn theo báo cáo kết quả kinh doanh quý II năm tài chính 2026, tính đến ngày 31/5, H&M đã giảm 128 cửa hàng so với cùng kỳ năm trước. Tổng số điểm bán trên toàn cầu còn 4.038 cửa hàng, giảm khoảng 3%. Động thái này nằm trong kế hoạch tái cơ cấu mạng lưới bán lẻ, trong đó H&M dự kiến đóng khoảng 200 cửa hàng, chủ yếu tại các thị trường phát triển.

Việc giảm số lượng cửa hàng diễn ra trong bối cảnh ngành thời trang bán lẻ chịu áp lực từ chi phí vận hành, thay đổi hành vi mua sắm và sự cạnh tranh ngày càng lớn của thương mại điện tử, trong đó có các nền tảng thời trang giá thấp như Shein và Temu.

Trong xu hướng này, H&M hiện đang hợp tác với hơn 40 nhà cung cấp và trên 70 nhà máy tại Việt Nam, đang tái định hình lại yêu cầu đối với các cứ điểm sản xuất. Ông Alen Wei, Giám đốc Tài chính H&M Production khu vực Trung Quốc và Đông Nam Á, khẳng định chiến lược sắp tới không còn là mở rộng số lượng cơ học. Định hướng phát triển trong thời gian tới không đơn thuần là gia tăng sản lượng, mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái kết hợp năng lực sản xuất với công nghiệp thượng nguồn, công nghệ và đổi mới sáng tạo. “Các thương hiệu toàn cầu ngày càng tìm kiếm chuỗi cung ứng không chỉ có năng lực thương mại, mà còn phải bền vững, đổi mới, chống chịu tốt và tạo giá trị dài hạn”, ông Alen Wei nhận định.

Hiện nay, để một chiếc quần jeans hay áo thun thể thao được H&M cấp phép sản xuất tại Việt Nam, nhà máy cung ứng phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn khắt khe tương ứng với 3 trụ cột mà ông Alen Wei đã chỉ ra. Đầu tiên là chuyển từ “gia công” sang “làm chủ thượng nguồn và vật liệu”. H&M không còn chấp nhận việc nhập khẩu nguyên liệu bừa bãi. Chiếc quần jeans theo tiêu chuẩn mới phải được thiết kế theo nguyên lý tuần hoàn. Chẳng hạn, phải sử dụng tối thiểu 20-30% sợi bông tái chế (được thu gom và băm nghiền từ chính phế phẩm cắt may tại xưởng dệt may Việt Nam), kết hợp với sợi bông hữu cơ truy xuất được nguồn gốc xuất xứ.

Thứ 2 là thay vì các bồn ngâm hóa chất xả hàng ngàn khối nước thải, nhà máy tại Việt Nam phải đầu tư công nghệ nhuộm bằng bọt khí hoặc ozone, giúp cắt giảm 80-90% lượng nước sử dụng và đạt chứng chỉ không xả thải hóa chất độc hại (ZDHC)…

Cuối cùng là dấu chân carbon và năng lượng sạch. H&M đã cam kết giảm 56% phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và đạt Net Zero vào năm 2040 trên toàn chuỗi cung ứng (phạm vi 3). Điều đó đồng nghĩa với việc nhà máy gia công tại Việt Nam bị cấm đốt than đá. Điện năng phục vụ dây chuyền cắt, may và chiếu sáng phải đến từ hệ thống điện mặt trời áp mái. 

Mỗi chiếc áo xuất xưởng phải kèm theo dữ liệu LCA (đánh giá vòng đời sản phẩm): tiêu tốn bao nhiêu lít nước, phát thải bao nhiêu gram CO2 cũng như phải minh bạch dữ liệu và hộ chiếu sản phẩm số... Mỗi chiếc quần jeans hay áo thun giờ đây mang một mã định danh kỹ thuật số. Người tiêu dùng tại châu Âu chỉ cần quét mã QR trên mác áo là biết được vải được dệt ở đâu, nhà máy may tại địa phương nào của Việt Nam, tỷ lệ phát thải carbon và mức lương người lao động... 

Sức hút của Việt Nam với H&M là ngành công nghiệp dệt may với năng lực cung ứng ra thị trường toàn cầu hơn 46 tỷ USD trong năm ngoái và mục tiêu năm 2026 nâng lên gần 50 tỷ USD. Tuy nhiên, chiếc quần jeans tuần hoàn của H&M cho thấy, nếu các nhà máy Việt Nam chỉ dừng lại ở việc may gia công cơ học, họ sẽ tự loại mình khỏi mạng lưới đối tác của H&M. Ngược lại, việc đáp ứng được đơn hàng này buộc doanh nghiệp Việt phải “lột xác” thành một đối tác công nghệ cao, tự chủ khâu dệt nhuộm thượng nguồn, xanh hóa năng lượng và số hóa dữ liệu.