Biến 20 tỷ USD cam kết thành "tiền tươi"

Hơn 6 tháng sau khi những viên gạch đầu tiên của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) được đặt xuống tại khu vực Thủ Thiêm và các quận trung tâm, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt tài chính chưa từng có. Với 20 tỷ USD cam kết từ các nhà đầu tư quốc tế tính đến tháng 8/2026, câu hỏi không còn là “Liệu Việt Nam có thể thu hút vốn quy mô lớn không?”, mà là “Làm thế nào để dòng vốn này không chỉ dừng lại ở những con số trên giấy?”.

Dòng vốn chuyên biệt

Khác với các trung tâm tài chính truyền thống chỉ tập trung vào nghiệp vụ ngân hàng, VIFC-HCMC đang định vị mình thông qua các ngách tài chính gắn liền với lợi thế địa chính trị của Việt Nam. Tài chính hàng không đã huy động được 6,1 tỷ USD ngay trong giai đoạn khởi động, hướng tới các dịch vụ từ cho thuê máy bay đến nhiên liệu bền vững. Tài chính hàng hải đặt mục tiêu tham vọng hơn: 10-15 tỷ USD mỗi năm để phục vụ chuỗi cung ứng và vận đơn điện tử. Đây là cơ sở để VIFC-HCMC giữ lại phần giá trị tài chính (thanh toán quốc tế, bảo hiểm, tài trợ chuỗi cung ứng...), vốn lâu nay vẫn chảy ra các trung tâm như Singapore hay Hong Kong.

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC, nhận định, trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu dịch chuyển, thành phố cần nhiều hơn các lợi thế truyền thống như pháp lý minh bạch và khả năng chuyển đổi ngoại tệ để cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực. Bên cạnh đó, 5 ứng dụng công nghệ tài chính  ưu tiên, bao gồm mã hóa tài sản thực và ngân hàng tài sản số, đang được đưa vào khung thử nghiệm (sandbox) để tạo không gian đổi mới mà không tách rời hệ thống pháp luật hiện hành.

Theo chỉ số GFCI 39 năm 2026, TP.HCM đã tăng 11 bậc, xếp thứ 84/120 trung tâm tài chính toàn cầu và đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á. Sự hiện diện của các tổ chức tư vấn lớn như Tổ tư vấn chuyên gia quốc tế (ra mắt tháng 7/2026) giúp Trung tâm nhanh chóng tiếp thu kinh nghiệm từ các mô hình thành công như Dubai (Nasdaq Dubai) hay Ấn Độ (GIFT IFSC).

Có thể thấy, lợi thế của TP.HCM không chỉ là “rẻ hơn” hay “ưu đãi hơn”, mà là khả năng chuyển hóa dòng chảy thương mại thực tế thành các sản phẩm tài chính ngay tại nội địa, dựa trên một khung pháp lý đang dần hoàn thiện theo chuẩn mực quốc tế.

Cầu nối với nền kinh tế thực

Một nguy cơ lớn đang được các chuyên gia cảnh báo: VIFC-HCMC có thể trở thành một “ốc đảo tài chính” - một khu vực biệt lập có đầy đủ định chế quốc tế nhưng lại thiếu sự kết nối với nhu cầu vốn của doanh nghiệp nội địa. 

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình Đào tạo thị trường chứng khoán, Trường Kinh doanh UEH, nhấn mạnh, hiện nay mỗi năm có hơn 1.000 tỷ USD hàng hóa đi qua các cảng biển phía Nam, nhưng phần lớn dịch vụ tài chính đi kèm vẫn được thực hiện tại Singapore hay Hong Kong. Ông cho rằng Trung tâm phải tạo điều kiện để các giao dịch tài chính gắn với nền kinh tế Việt Nam được cấu trúc, thu xếp và quản lý ngay tại Việt Nam.

Một trung tâm tài chính không thể hoạt động hiệu quả nếu chỉ có thị trường sơ cấp (nơi phát hành) mà thiếu thị trường thứ cấp (nơi giao dịch). Các chuyên gia cho rằng VIFC-HCMC cần một sở giao dịch chứng khoán quốc tế riêng biệt, vận hành bằng ngoại tệ và áp dụng các chuẩn mực công bố thông tin toàn cầu.

Mô hình này đã thành công tại Nasdaq Dubai hay GIFT IFSC của Ấn Độ, nơi các hạ tầng giao dịch, bù trừ và lưu ký được thiết kế riêng để thu hút nhà đầu tư tổ chức. Việc thành lập sở giao dịch này không nhất thiết phải dùng ngân sách công, mà có thể huy động nguồn lực tư nhân và sự tham gia của các sở giao dịch quốc tế uy tín để tạo niềm tin cho thị trường.

Trong kế hoạch cải cách thị trường tài chính đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư đạt 5% GDP và thu hút nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ 15% GDP trên thị trường vốn. Ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích tại EBC Financial Group, nhận định: “Sự thành công của cải cách không nên chỉ đo bằng vốn hóa hay số lượng tài khoản, mà phải bằng khả năng chuyển đổi nguồn tiết kiệm dài hạn thành vốn cho hạ tầng, công nghệ và chuyển đổi xanh…”. Theo ông, hệ thống ngân hàng không nên đơn độc gánh vác toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn. Thay vào đó, các nhà đầu tư tổ chức như quỹ hưu trí và bảo hiểm phải là mắt xích quan trọng để chuyển thanh khoản thành vốn đầu tư thực chất.

Cuộc chơi tài chính tại TP.HCM đã bước qua giai đoạn tìm hiểu cơ chế và tiến vào giai đoạn hình thành các cấu phần thị trường thực thụ. Nếu giải quyết được sự khác biệt giữa quy định đặc thù và pháp luật chung, đồng thời xây dựng được một hệ sinh thái giao dịch quốc tế hoàn chỉnh, VIFC-HCMC sẽ không chỉ là nơi dòng tiền đi qua, mà là nơi dòng tiền ở lại để kiến tạo tương lai cho Việt Nam năm 2045.