Bộ đệm 11 triệu tỷ đồng

Bất chấp mặt bằng lãi suất danh nghĩa duy trì ở vùng thấp so với những chu kỳ trước, người dân vẫn đang ồ ạt đưa tiền vào hệ thống ngân hàng với tốc độ kỷ lục, phản ánh tâm lý phòng thủ sâu sắc của các hộ gia đình trong bối cảnh các kênh đầu tư thay thế còn nhiều biến động. 

“Hầm trú ẩn” trong phân hóa tài sản

Theo dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước, tổng tiền gửi của khách hàng cá nhân tại các tổ chức tín dụng tính đến cuối tháng 6/2026 đã chính thức vượt mốc 11,07 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 435 tỷ USD), tăng 7,1% so với đầu năm. Tốc độ tích lũy tiền gửi của dân cư cao hơn gấp đôi so với mức tăng trưởng tiền gửi từ khối tổ chức kinh tế (tăng 3,09%, đạt 6,37 triệu tỷ đồng), đưa tổng phương tiện thanh toán toàn nền kinh tế vượt ngưỡng 20,4 triệu tỷ đồng.

Động thái tích trữ tiền mặt quy mô lớn diễn ra trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân - lực lượng chiếm tỷ trọng áp đảo trên thị trường tài chính nội địa - tiếp tục ưu tiên việc bảo toàn vốn. Dù lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tại các ngân hàng thương mại lớn dao động quanh vùng 4,7-5,5%/năm, mức lãi suất này vẫn mang lại lợi suất thực dương khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) được kiểm soát ổn định dưới mục tiêu 4-4,5%.

Tiến sĩ Châu Đình Linh, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, cho rằng, trong bối cảnh các kênh đầu tư khác chưa đem lại mức sinh lời như kỳ vọng, tiền gửi ngân hàng vì thế trở thành một lựa chọn. Một bộ phận người dân có thể xem tiền gửi như một cách tạm thời giữ tài sản, chờ thời điểm thuận lợi hơn để quay trở lại với kênh chứng khoán, bất động sản hoặc vàng.

Đối với hệ thống ngân hàng thương mại, dòng vốn 11 triệu tỷ đồng đóng vai trò như một bộ đệm thanh khoản dồi dào, giúp các ngân hàng duy trì tỷ lệ cấp tín dụng trên vốn huy động (LDR) và tỷ lệ an toàn vốn ở ngưỡng vững chắc. Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2, cho biết, tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn chiếm 39,2% tổng huy động vốn. Nguồn tiền gửi ổn định tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng mở rộng tín dụng trung và dài hạn.

Tuy nhiên, lượng tiền gửi kỷ lục cũng đặt ra bài toán chi phí vốn. Bên cạnh đó là áp lực biên lãi ròng (NIM). Khi nguồn huy động đầu vào liên tục gia tăng nhưng tăng trưởng tín dụng đòi hỏi chọn lọc khắt khe để kiểm soát nợ xấu, các ngân hàng phải chịu sức ép thu hẹp NIM nếu không thể đẩy nhanh giải ngân cho vay chất lượng cao. Mặt khác, vốn khả dụng trong hệ thống tài chính rất lớn, nhưng năng lực hấp thụ vốn của khu vực sản xuất kinh doanh vẫn đang trong quá trình hồi phục, tạo ra độ trễ trong vòng quay tiền tệ.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, trong bối cảnh nguồn vốn huy động từ dân cư tiếp tục tăng, bài toán đặt ra không chỉ nhằm thu hút tiền vào hệ thống ngân hàng mà còn phải phân bổ nguồn vốn hiệu quả cho nền kinh tế. Đây là yêu cầu được đặt ra giữa lúc tốc độ tăng trưởng tín dụng đổ vào bất động sản vẫn cao hơn tín dụng phục vụ sản xuất kinh doanh.

Tín hiệu làn sóng luân chuyển vốn 

Theo ông Võ Văn Huy, Giám đốc Khách hàng Cao cấp, Công ty Chứng khoán DNSE, từ nay đến cuối năm, dòng tiền có thể luân chuyển qua các nhóm ngành chính là ngân hàng, chứng khoán, bán lẻ và tiêu dùng. 

Giới phân tích tài chính xem khối tài sản 11 triệu tỷ đồng này đang nằm chờ thời cơ. Làn sóng luân chuyển vốn từ tiền gửi tiết kiệm sang các kênh tài sản rủi ro được dự báo sẽ phụ thuộc vào 3 chất xúc tác vĩ mô cốt lõi trong 12-24 tháng tới. Đó là khi định giá thị trường chứng khoán chiết khấu về mức hấp dẫn (tỷ suất sinh lời E/P vượt lãi suất tiết kiệm trên 250-300 điểm cơ bản), dòng vốn tổ chức và cá nhân linh hoạt sẽ bắt đầu rút bớt từ tiền gửi ngắn hạn để giải ngân vào cổ phiếu đầu ngành. Tiến trình đưa thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi (FTSE Emerging Markets) cùng cơ chế giao dịch không ký quỹ (non-prefunding) được kỳ vọng là thỏi nam châm kéo thanh khoản nội địa quay trở lại bắt nhịp cùng dòng vốn ngoại.

Theo báo cáo của One Mount Group, lãi suất vay mua nhà tăng cao ảnh hưởng đến tâm lý và dòng tiền đầu tư trên thị trường bất động sản. Một khảo sát của đơn vị này trong quý II chỉ ra tỷ lệ người lựa chọn bất động sản là kênh đầu tư hàng đầu giảm 23% so với cùng kỳ năm ngoái. Với mặt bằng lãi suất thả nổi khoảng 11-14%/năm, người mua có xu hướng chuyển sang các kênh tài chính an toàn hơn. “Diễn biến lãi suất thúc đẩy dòng tiền đầu tư dịch chuyển từ bất động sản sang các kênh có lợi suất cao hơn như tiền gửi tiết kiệm”, One Mount Group cho biết.

Do đó, sự hồi phục thực chất của thị trường bất động sản trên diện rộng chỉ diễn ra khi lãi suất vay mua nhà sau ưu đãi ổn định dưới ngưỡng 9,5%/năm, kết hợp với tốc độ tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án thương mại mới. Chừng nào các tín hiệu bứt phá này chưa đồng loạt xuất hiện, 11 triệu tỷ đồng tiền gửi vẫn sẽ là thành trì phòng thủ vững chắc của các hộ gia đình, đồng thời là phép thử then chốt đối với hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ trong chu kỳ kinh tế mới.