Chắt chiu kiểu Gen Z

Bài đăng của Minh Anh (23 tuổi, TP.HCM) nhận được cơn mưa tương tác trên mạng xã hội khi chia sẻ cách tiết kiệm từ tiền giảm giá. Cụ thể, mỗi khi mua hàng và áp mã giảm, cô sẽ chuyển ngay phần tiền chênh lệch vào một quỹ để dành riêng. “Nếu không có mã giảm, tôi vẫn phải trả giá gốc cho món đồ. Vậy nên phần chênh lệch đó coi như là tiền tiết kiệm”, cô nói.

Dù những khoản trích lập này không cố định, cũng không đáng kể so với từng lần chi tiêu, nhưng đến cuối tháng, khi cộng lại, Minh Anh vẫn có một khoản dự phòng. Thao tác chuyển tiền của Minh Anh đang phản ánh một cuộc dịch chuyển tài chính ngầm của Gen Z.

Nếu như thành quả tích lũy của thế hệ đi trước là những cuốn sổ tiết kiệm bằng giấy được cất kỹ thì khối tài sản của người trẻ ngày nay lại được xé nhỏ, “tàng hình” và hòa lẫn vào nhịp sống tiêu dùng hằng ngày, nhất là trong bối cảnh áp lực chi phí từ lạm phát đổ dồn vào những mặt hàng không thể thiếu trong đời sống của người trẻ. Theo báo cáo từ Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân cả năm 2025 tăng 3,31% so năm trước. 

Báo cáo “Nghiên cứu tâm lý người tiêu dùng ASEAN” của UOB cho biết chỉ 47% thanh niên Việt Nam tự tin có khoản dự phòng đủ trang trải cho 3 tháng sinh hoạt. Tỷ lệ lớn còn lại ưu tiên chi trả cho các trải nghiệm hiện tại. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ bọc tưởng chừng trống rỗng về mặt tích lũy, thế hệ này lại đang âm thầm xây dựng một hệ thống phòng thủ tài chính kiểu mới.

Điểm nghẽn đầu tiên trong dòng vốn của Gen Z được giải quyết bằng sự can thiệp của công nghệ số. Ông Đoàn Ngọc Hưng, Giám đốc Quản lý Gia sản tại FIDT, nhận định độ tuổi 20-30 là giai đoạn “xây nền” tài chính, tức là nên tiết kiệm trước, chi tiêu sau. “Thay vì chờ đến cuối tháng mới để dành, người trẻ nên xác định một khoản tiết kiệm ngay từ đầu”, ông nói.

Để hiện thực hóa điều này, người trẻ không còn chật vật đấu tranh tâm lý mỗi ngày. Thay vào đó, họ thiết lập những lệnh chuyển tiền định kỳ trên ứng dụng ngân hàng ngay vào ngày nhận lương, đưa tiền ra khỏi tầm mắt trước khi những cám dỗ tiêu xài kịp làm bốc hơi số dư.

Thế nhưng, cũng chính sự mượt mà của thời đại thanh toán số lại biến tiền thành những con số vô cảm trên màn hình điện thoại, cảm giác xót xa lúc chi tiêu dường như phai nhạt. Đây là lý do Anh Đào, nhân viên văn phòng 29 tuổi, lựa chọn làm cho việc xuất hầu bao trở nên khó khăn hơn. Anh Đào chia sẻ cứ đầu mỗi tháng, cô sẽ rút tiền mặt chia vào các phong bì cho từng mục đích như tiền ăn, tiền sinh hoạt hay tiền để dành. Song song đó, cô thực hiện thử thách tiết kiệm theo tuần bằng tiền mặt, buộc bản thân phải tuân thủ kỷ luật chi tiêu. “Dùng tiền mặt khiến tôi đắn đo hơn trước mỗi lần định mua sắm thứ gì đó”, cô nói.

Rào cản giữ tiền không chỉ được dựng lên bằng tiền mặt, mà còn bằng việc thiết lập những kỷ luật cứng rắn. Không ít người trẻ hiện nay sẵn sàng từ chối thẳng thừng những buổi tụ tập đắt đỏ với tuyên bố gọn lỏn là “đang siết ngân sách”. 

Không chỉ Minh Anh hay Anh Đào, một bộ phận người trẻ đang chọn tự nấu ăn tại nhà, cắt bớt các dịch vụ đăng ký gia hạn tự động hoặc chuyển sang sử dụng đồ qua tay. Những thay đổi trên không tạo ra một khoản tiết kiệm rõ ràng, nhưng làm giảm số tiền thất thoát trong mỗi lần chi tiêu.

Xu hướng tiêu dùng này đang vô tình hình thành một thị trường riêng biệt. Lấy ví dụ về thị trường quần áo cũ tại Việt Nam. Theo dự báo của Mobility Foresights, quy mô thị trường này có thể đạt 17,9 tỷ USD vào năm 2031, với tốc độ tăng trưởng trung bình 22,8% mỗi năm. 

Thế nhưng, các chuyên gia tài chính cá nhân đồng thuận rằng, tiêu dùng thông minh trong năm 2026 không nằm ở việc cắt chi bằng mọi giá, mà ở cách phân bổ và kiểm soát dòng tiền. Ông Nguyễn Hoàng Dũng, chuyên gia tài chính, nguyên Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển của Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM, cho rằng việc tiết kiệm chỉ thực sự bền vững khi gắn với mục tiêu cụ thể. “Khi xác định rõ mình muốn đạt được điều gì trong một khoảng thời gian nhất định, người trẻ sẽ có động lực tích lũy rõ ràng hơn, thay vì chỉ cắt giảm chi tiêu một cách rời rạc”, ông nhận định.

Còn ông David Broom, Phó Chủ tịch Hội đồng Thành viên của Sun Life Việt Nam, chia sẻ giới trẻ Việt Nam, đặc biệt là Gen Z, thường không được tiếp cận các nguồn tư vấn tài chính chuyên nghiệp. Dù đang chịu nhiều áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng cao và thu nhập bấp bênh, họ vẫn chủ yếu tìm đến gia đình hoặc bạn bè để xin lời khuyên.

Trở lại với thao tác chuyển những đồng tiền lẻ từ mã giảm giá của Minh Anh hay những phong bì chia tiền rạch ròi của Anh Đào, những nỗ lực nhỏ này đang mang lại cảm giác an toàn trước các áp lực và rủi ro. Thế nhưng, nếu những khoản tiền này không sớm được định hình và đầu tư sinh lời một cách có chủ đích thì thành quả chắt bóp có nguy cơ sẽ mãi nằm im lìm, âm thầm bốc hơi trước áp lực của lạm phát.

Có thể bạn quan tâm 

Giải bài toán đầu tư của người trẻ