Vòng xoáy của NIM

Bức tranh lợi nhuận quý I/2026 của ngành ngân hàng mang một sắc thái đầy mâu thuẫn. Dù tổng lợi nhuận trước thuế của các ngân hàng niêm yết hàng đầu vẫn tăng trưởng ấn tượng 20% so với cùng kỳ nhưng cốt lõi sinh lời của họ - biên thu nhập lãi thuần (NIM) - lại đang chịu áp lực bào mòn nghiêm trọng. Trong bối cảnh nguồn vốn giá rẻ không còn, các định chế tài chính buộc phải đưa ra những lựa chọn chiến lược khác biệt: hoặc dùng quy mô bù đắp biên lãi hoặc chuyển hướng sang dịch vụ và tái cơ cấu rủi ro.  

Sự rực rỡ của con số lợi nhuận 79.500 tỷ đồng trong quý I phần lớn là nhờ cắt giảm chi phí dự phòng rủi ro hoặc thu nhập ngoài lãi đột biến từ một số ngân hàng lớn như VietinBank, Techcombank và MB. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh lõi lại đang phát đi tín hiệu cảnh báo. Dữ liệu từ VietstockFinance chỉ ra NIM bình quân của 28 ngân hàng trong quý I đã trượt xuống 2,87% từ mức 2,93% của quý trước đó. Đáng chú ý, có tới 20 ngân hàng suy giảm NIM.  

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, lý giải, các ngân hàng đang chịu sức ép kép khi bị kẹp giữa áp lực giữ thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Nếu đẩy lãi suất cho vay lên quá cao, nguy cơ nợ xấu sẽ còn lớn hơn, nhưng nếu giữ lãi suất thấp trong khi chi phí vốn tăng, NIM sẽ tiếp tục bị co hẹp. Áp lực này có tính chu kỳ và độ trễ. Lãi suất tiết kiệm bị đẩy lên để giữ chân dòng tiền trong bối cảnh tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) suy giảm, khiến chi phí vốn (COF) tăng vọt lên mức bình quân 3,9% đối với nhóm quan sát. 

Ông Bùi Văn Huy, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư tại FIDT, giải thích thêm: “NIM của ngành ngân hàng vẫn chịu áp lực trong ngắn hạn, đặc biệt trong quý II. Nguyên nhân là chi phí vốn thường phản ánh với độ trễ sau giai đoạn lãi suất huy động tăng, trong khi lợi suất tài sản không thể điều chỉnh ngay cùng tốc độ”.  

Trước áp lực biên lãi mỏng, một nhóm ngân hàng đã lựa chọn chiến lược lấy “lượng” bù “chất”. HDBank, VPBank, MB... lần lượt đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng cao ở mức 37%, 34% và 30%, vượt xa mặt bằng chung. “Việc gia tăng tổng tài sản và quy mô tín dụng chính là chiến lược nhanh nhất để gia tăng tổng lợi nhuận trong điều kiện NIM dự kiến sẽ tiếp tục thu hẹp”, ông Phạm Như Ánh, Tổng Giám đốc MB, cho biết tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026.  

Đánh giá về chặng đường sắp tới, Tổng Giám đốc VPBank Nguyễn Đức Vinh tỏ ra lạc quan khi dự báo: “Mặt bằng lãi suất huy động sắp tới đi ngang và giảm dần sẽ giảm bớt áp lực chi phí vốn”. VPBank kỳ vọng NIM của ngân hàng mẹ sẽ duy trì ổn định quanh mức 4,4% trong cả năm 2026 nhờ chiến lược đa dạng hóa sản phẩm.  

Các ngân hàng như ACB, VIB, SHB, Techcombank và Vietcombank lại chọn lối đi thận trọng hơn với mục tiêu tăng trưởng tín dụng chỉ dao động trong vùng 11-16%. Họ ưu tiên sự cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát rủi ro, đồng thời tìm cách khai thác tối đa giá trị trên từng tập khách hàng hiện hữu. Cách giải quyết của VIB không phải là mở rộng tín dụng bằng mọi giá, trong khi OCB lại chọn ngách tái cơ cấu tài sản sinh lãi. Lãnh đạo OCB định hướng “đẩy mạnh cho vay các sản phẩm có lợi suất cao đi kèm rủi ro có thể chấp nhận được”, qua đó cải thiện cả về NIM lẫn quy mô.  

Bên cạnh đó, dòng chảy tín dụng cũng đang dịch chuyển sâu sắc theo chuỗi giá trị để quản trị rủi ro. Thay vì tập trung cho vay các chủ đầu tư bất động sản như giai đoạn trước, dòng tiền đang chuyển dần sang các khâu triển khai và xây dựng dự án. Techcombank, chẳng hạn, giảm dư nợ cho vay chủ đầu tư bất động sản (-2,1% so với quý trước) nhưng lại đẩy mạnh tín dụng xây dựng lên tới 69,3%.  

Khi NIM khó cải thiện trong ngắn hạn, thu nhập ngoài lãi (NII) và nỗ lực cắt giảm chi phí hoạt động đã trở thành “phao cứu sinh” đắc lực. Sau khi nguồn thu từ kinh doanh trái phiếu hay ngoại hối sụt giảm, các ngân hàng đã tập trung khôi phục nguồn thu phí cốt lõi. Techcombank ghi nhận thu nhập phí bancassurance tăng 103% nhờ chuyển đổi sang mô hình kinh doanh tự thân với công ty bảo hiểm riêng. MB và VPBank cũng hưởng lợi lớn từ việc phục hồi phí thanh toán và thẻ, với mức tăng trưởng của VPBank ở mảng phí thanh toán lên tới 90%.  

Về mặt chi phí, tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) toàn hệ thống đã được kiểm soát tốt, cải thiện về mức 29% trong quý I/2026, đóng vai trò đòn bẩy quan trọng giúp ổn định lợi nhuận. Nhóm ngân hàng quốc doanh như Vietcombank hay VietinBank còn có lợi thế riêng từ nguồn thu nợ xấu đã xử lý, mang về hàng ngàn tỷ đồng trong quý I, giúp NIM thậm chí đi ngược dòng, tăng 14 điểm cơ bản so với quý trước.  

Trong các tháng còn lại của năm 2026, phép thử đối với năng lực quản trị của các ngân hàng sẽ nằm ở 4 biến số: nợ xấu mới hình thành, CASA, chi phí vốn và khả năng bảo vệ NIM. Với tỷ lệ nợ xấu nhích nhẹ lên 1,88% và nợ nhóm 2 đang có xu hướng tăng, việc tăng trưởng lợi nhuận bền vững sẽ không còn là sân chơi của sự dễ dãi. Mức độ phân hóa hiệu quả hoạt động sẽ ngày càng sâu sắc. Những định chế sở hữu nền tảng tiền gửi ổn định, tỷ lệ CASA cao và bộ đệm dự phòng vững chắc mới là những người nắm thế chủ động trong chặng đua đường dài sắp tới.