Lợi nhuận 2 tốc độ

Lợi nhuận sau thuế toàn thị trường duy trì đà tăng trưởng 38,4% so với cùng kỳ, theo dữ liệu từ FiinGroup. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng này là một sự phân hóa sâu sắc và những “điểm tựa” lợi nhuận chưa thực sự bền vững khi phần lớn động lực chỉ tập trung vào một nhóm rất nhỏ các doanh nghiệp đầu ngành như Vinhomes (mã VHM), Lọc hóa dầu Việt Nam (mã BSR), Hòa Phát (mã HPG) và Vinpearl (mã VPL). 

Tính riêng lợi nhuận trước thuế, toàn thị trường tăng thêm hơn 67.000 tỷ đồng so với cùng kỳ, trong đó 58.000 tỷ đồng đến từ hoạt động kinh doanh lõi. Đáng chú ý, đóng góp chính đến từ Vinhomes (27.000 tỷ đồng từ bàn giao dự án) và  Lọc hóa dầu Việt Nam (8.900 tỷ từ hoạt động sản xuất xăng dầu). Hoạt động khác đóng góp 9.000 tỷ đồng vào mức tăng thêm về lợi nhuận trước thuế, phần lớn đến từ Hòa Phát (chuyển nhượng dự án bất động sản ở Hưng Yên) và Vinpearl (chuyển nhượng dự án bất động sản ở TP.HCM). 

Nếu loại trừ nhóm doanh nghiệp này, mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế toàn thị trường sẽ rơi thẳng từ 38,4% xuống còn 15,4%, một con số khiêm tốn hơn rất nhiều và phản ánh chính xác hơn sức khỏe của số đông doanh nghiệp. Đặc biệt, tại nhóm phi tài chính, sự đóng góp của các giao dịch bất động sản lô lớn hay chuyển nhượng dự án đã tạo nên một “cú hích” tạm thời nhưng khó duy trì lâu dài. 

Theo ông Trần Anh Tuấn, CFA, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty Chứng khoán Dầu khí (PSI), xung lực tăng của thị trường vẫn được duy trì khá tốt, nhưng mức độ phân hóa đang diễn ra rất mạnh. “Chúng tôi gọi đây là mô hình tăng trưởng hình chữ K, tức một nhóm cổ phiếu tiếp tục đi lên trong khi nhóm còn lại diễn biến kém tích cực hơn. Sự phân hóa này thể hiện rất rõ, khiến kết quả đầu tư phụ thuộc nhiều vào khả năng lựa chọn đúng ngành và đúng cổ phiếu”, ông Tuấn chia sẻ.

Ông Lê Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, nhận định: “Việc lợi nhuận quý I/2026 tăng trưởng mạnh nhưng tập trung vào một số doanh nghiệp lớn không phải là hiện tượng bất thường, mà phản ánh đúng xu hướng vận động của nền kinh tế trong giai đoạn hiện nay và tương lai, giống mô hình kinh tế các nước Đông Á”. Theo ông Hà, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mà vốn, nhân lực chất lượng cao, công nghệ, dữ liệu và thị trường ngày càng tập trung vào các doanh nghiệp đầu ngành. Những tập đoàn lớn giống như các “thỏi nam châm” thu hút nguồn lực, từ đó tạo ra khoảng cách ngày càng xa với phần còn lại của thị trường.

Điều này thể hiện khá rõ trong kết quả kinh doanh quý I. Nhóm doanh nghiệp quy mô lớn như Vingroup; hệ sinh thái Sovico với HDBank, Vietjet; các ngân hàng như ACB, Techcombank; hay nhóm tài chính - chứng khoán như SSI, TCBS, Vietcap... đều tăng trưởng lợi nhuận tích cực và duy trì được vị thế dẫn đầu trong ngành. 

Nhiều doanh nghiệp không chỉ tăng trưởng nhờ yếu tố chu kỳ mà còn nhờ nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu chi phí vốn, chuyển đổi số, mở rộng hệ sinh thái khách hàng và tận dụng lợi thế quy mô. Đây là yếu tố giúp chất lượng lợi nhuận trở nên bền vững hơn so với giai đoạn trước. “Tôi cho rằng trong vài năm tới, xu hướng “doanh nghiệp lớn ngày càng lớn hơn” sẽ còn tiếp tục. Nhà đầu tư vì vậy cần quan tâm nhiều hơn đến lợi thế cạnh tranh, năng lực quản trị và khả năng thu hút nguồn lực của doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trong một vài quý”, ông Hà nói. 

Đi sâu vào chất lượng hoạt động, điểm sáng thực chất nhất nằm ở việc mở rộng biên EBIT (+1,5 điểm phần trăm) của nhóm phi tài chính, nhờ sự phục hồi của cầu tiêu dùng và chu kỳ giá hàng hóa thuận lợi cho các ngành dầu khí, tài nguyên và bán lẻ. Đáng chú ý, một phần lợi nhuận của nhóm phi tài chính lại đến từ “thu nhập ngoài lõi” khi khoản mục này tăng 116,5%, đóng góp tới 1/4 mức tăng trưởng của toàn nhóm. Điều đó cho thấy biên lợi nhuận lõi dù có cải thiện nhưng vẫn đang phải gánh chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào và rủi ro địa chính trị.

Trong khi đó, “huyết mạch” của nền kinh tế là ngành ngân hàng lại có dấu hiệu hụt hơi. Tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của ngành này chỉ đạt 13,7%, mức thấp nhất trong 8 quý gần đây. Những gọng kìm từ chi phí huy động vốn tăng cao và thanh khoản hệ thống eo hẹp đã đẩy biên lãi ròng (NIM) toàn ngành chạm mức đáy lịch sử 2,87%. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) cũng bắt đầu bật tăng trở lại mức 2% vào cuối quý I, trong khi chi phí trích lập dự phòng chưa tăng tương ứng, báo hiệu một “vùng trũng” lợi nhuận có thể xuất hiện trong các quý tới.

Ông Huỳnh Anh Huy, CFA, Giám đốc Phân tích ngành, Công ty Chứng khoán Kafi, cho rằng ngành ngân hàng dù tăng trưởng lợi nhuận thấp hơn so với năm 2025 nhưng vẫn đóng vai trò hỗ trợ quan trọng cho thị trường, bất chấp áp lực biên lãi ròng (NIM) thu hẹp do chi phí vốn tăng. Hơn nữa, theo ông Huy, quý I thường là “vùng trũng”, giai đoạn có kết quả kinh doanh thấp nhất trong năm. Với một nền tảng quý I đã rất tích cực như hiện tại, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường cho cả năm 2026 dự kiến sẽ đạt mức 18-20% khi đà tăng trưởng thường có xu hướng bứt tốc mạnh mẽ hơn vào các quý cuối năm.

Dẫu vậy, dữ liệu từ FiinGroup chỉ ra rằng cộng đồng doanh nghiệp đang chọn thế “phòng thủ” khi đặt kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận năm 2026 rất khiêm tốn, chỉ 14,1%, thấp hơn nhiều so với mức thực hiện của năm trước.