Đỉnh tháp lãi suất

Giữa lúc guồng quay kinh tế nửa đầu năm 2026 chạm đến những dấu mốc lịch sử, một bức tranh tương phản đang hiện lên rõ nét tại các tổ chức tín dụng: đỉnh mới đã được lập khi người dân đổ xô mang tiền gửi vào ngân hàng, trong khi các doanh nghiệp và thị trường tài sản lại đang đối mặt với cơn khát vốn chưa từng có. Doanh nghiệp đang đứng trước một bài toán chiến lược mang tính bước ngoặt cho phần còn lại của năm 2026.

Đằng sau kỷ lục tiền gửi 

Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng tiền gửi của dân cư tại hệ thống ngân hàng đã chính thức vượt mốc 11 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm trước và là con số cao nhất từ trước đến nay. Tổng phương tiện thanh toán toàn nền kinh tế đạt hơn 20,41 triệu tỷ đồng (tăng 4,99%), trong đó tiền gửi của các tổ chức kinh tế cũng hồi phục lên hơn 6,37 triệu tỷ đồng (tăng 3,09%). 

Tuy nhiên, đằng sau “núi tiền” khổng lồ ấy là áp lực thanh khoản cục bộ đầy thách thức. Tại sự kiện Investor Day, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital Việt Nam, chỉ ra một thực tế: mục tiêu tăng trưởng GDP 10% đòi hỏi nền kinh tế Việt Nam phải huy động nguồn vốn khổng lồ lên tới 1.460 tỷ USD trong 5 năm tới, với khu vực tư nhân chiếm hơn 770 tỷ USD. Sự chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động vốn đã nới rộng từ 34 tỷ USD cuối năm 2024 lên mức xấp xỉ 89 tỷ USD ở thời điểm hiện tại. 

Sức ép này đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động neo ở mức cao, với kỳ hạn 6 tháng chạm ngưỡng 9,5% và kỳ hạn 12 tháng dao động ổn định quanh mức 9-9,2%. Lãi suất tiết kiệm hấp dẫn chính là thỏi nam châm giữ chân dòng tiền nhàn rỗi của người dân chảy mạnh vào hệ thống ngân hàng. 

Mặt bằng chi phí vốn đắt đỏ đang đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, phân hóa mạnh mẽ sức khỏe tài chính của cộng đồng doanh nghiệp và các thị trường tài sản. Thị trường bất động sản giảm tốc khi lãi suất cho vay mua nhà đang neo ở mức 14-16%, khiến người vay có xu hướng trả nợ trước hạn để giảm gánh nặng thay vì vay mới. Giải ngân cho vay mua nhà sụt giảm tới 50% so với quý IV/2025, kéo theo giá trị thực tế của bất động sản điều chỉnh giảm từ 3-15% tùy phân khúc. 

Dò đỉnh của lãi suất

Sự phân hóa khắc nghiệt diễn ra trong khối doanh nghiệp niêm yết. Dù lợi nhuận toàn thị trường quý II tăng trưởng ấn tượng 46%, phần lớn “miếng bánh” lại thuộc về các tập đoàn vốn hóa rất lớn (tăng trưởng lợi nhuận ròng trung vị 22,3%). Những doanh nghiệp này có khả năng tiếp cận vốn ưu đãi và giữ lại tới 90 đồng trên mỗi 100 đồng EBIT sau lãi vay. Ngược lại, các doanh nghiệp quy mô nhỏ bị bào mòn dòng tiền nghiêm trọng, khi phải trích tới 30 đồng trên mỗi 100 đồng EBIT chỉ để trả lãi vay. Tỷ lệ doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận dương cũng rơi rớt dần từ 75% (nhóm rất lớn) xuống chỉ còn 56% (nhóm nhỏ). 

Ông Trần Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn, nhận định, nếu lãi suất tiền gửi duy trì ở mức gần 10%, nhiều người sẽ đặt câu hỏi liệu có nên tiếp tục đầu tư sản xuất hay chỉ cần gửi tiền ngân hàng. Nếu lãi suất huy động gần 10% thì nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ sẽ không muốn đầu tư sản xuất nữa. 

Trước áp lực chi phí vốn đè nặng lên nền kinh tế, Chính phủ đã đưa ra những chỉ đạo mang tính quyết định. Trong đó, Ngân hàng Nhà nước cần điều hành linh hoạt, chủ động bám sát thực tiễn để cung ứng vốn đúng thời điểm, đúng đối tượng ưu tiên như sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao và nhà ở xã hội. Hệ thống ngân hàng được yêu cầu tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động, chia sẻ trách nhiệm với người dân và doanh nghiệp, không để lãi suất neo cao bất hợp lý trong bối cảnh Chính phủ đã tích cực hỗ trợ qua chính sách tài khóa, giảm thủ tục và chi phí tuân thủ. 

Hiện tại, lạm phát Việt Nam được kiểm soát tốt ở mức 3,4-3,5% và thị trường ngoại hối ổn định tạo dư địa để Ngân hàng Nhà nước linh hoạt bơm thanh khoản thông qua các nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và duy trì các mức lãi suất hợp lý. Nhận định về xu hướng sắp tới, lãnh đạo Dragon Capital cho rằng mặt bằng lãi suất sẽ được giữ ổn định ở mức hiện tại, rất khó để tăng vọt nhưng cũng chưa thể kỳ vọng vào một chu kỳ giảm nhanh và mạnh trong ngắn hạn. 

Trong báo cáo mới đây, SGI Capital nhận định lãi suất chỉ thực sự tạo đỉnh sau khi tăng cao khiến nhu cầu tín dụng suy giảm mạnh, thể hiện qua hành động hạ tỷ lệ vay nợ trên diện rộng ở cả thị trường chứng khoán và bất động sản. “Tâm lý nhà đầu tư đang lo ngại nếu lãi suất tiền gửi tiếp tục tăng vượt 10%/năm trong thời gian tới”, SGI Capital dự đoán.

Theo ông Trần Tuấn Minh, chuyên gia tư vấn Công ty Chứng khoán SSI, lãi suất hiện tại đang ở vùng đỉnh và khó có thể tăng thêm. Nhu cầu huy động vốn khổng lồ hiện nay chủ yếu đến từ các tập đoàn và chủ đầu tư siêu lớn để triển khai các dự án quy mô. Bản thân các doanh nghiệp này chỉ chịu đựng được một mức chi phí vốn giới hạn nhất định. Vì vậy, đại diện SSI kỳ vọng mặt bằng lãi suất huy động sẽ hạ nhiệt về mức ổn định và hợp lý hơn, dao động quanh mức 7-8% trong giai đoạn cuối năm.