Cơn gió ngược của bán lẻ

Ngành bán lẻ đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh mẽ trong nửa cuối năm 2026. Sau một quý đầu năm tăng trưởng đột biến, các doanh nghiệp đầu ngành đang nỗ lực củng cố thị phần trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng đe dọa sức mua của người tiêu dùng.

Kích hoạt hiệu ứng tài sản 

Bất chấp bối cảnh thị trường chung có nhiều biến động, các thương hiệu lớn bán lẻ niêm yết đã công bố kết quả kinh doanh quý I đầy ấn tượng, vượt qua các dự báo lạc quan nhất của các nhà phân tích. Doanh thu của các doanh nghiệp như Công ty Cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động (MWG), FPT Retail (FRT), Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) và Digiworld (DGW) đã tăng trưởng từ 30-50%, trong khi lợi nhuận nhảy vọt trên 70%.

Kết quả kinh doanh quý I của PNJ xác lập kỷ lục mới với doanh thu thuần hợp nhất đạt hơn 17.245 tỷ đồng, tăng 79% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt gần 1.467 tỷ đồng, tăng 117%. Tại MWG, tăng trưởng lợi nhuận cũng vượt xa doanh thu. Doanh thu thuần đạt 46.462 tỷ đồng, tăng 28,6%; lợi nhuận sau thuế đạt 2.758 tỷ đồng, tăng hơn 78%. Trong quý I/2026, MWG có thêm 280 cửa hàng mới trên cả nước. Chuỗi Bách Hóa Xanh thu về khoảng 13.100 tỷ đồng trong quý I, tăng hơn 19%; doanh thu bình quân đạt khoảng 1,6 tỷ đồng/cửa hàng/tháng.

Theo ông Đào Minh Châu, Phó Giám đốc Trung tâm Phân tích SSI Research, mức tăng trưởng này là “tương đối đột biến” so với mức trung bình 20-25% của 3 năm trước đó. Sự hồi phục này được thúc đẩy bởi chu kỳ thay thế thiết bị công nghệ (điện thoại, laptop AI) và đà tăng mạnh của giá vàng, giúp các doanh nghiệp như PNJ hưởng lợi lớn từ hàng tồn kho.

Một động lực quan trọng thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng trong năm qua đến từ “hiệu ứng tài sản” tại các đô thị lớn khi giá bất động sản phục hồi. “Giá bất động sản tại Hà Nội hay TP.HCM đều tăng rất mạnh. Phân khúc chung cư tại Hà Nội có mức tăng khoảng 80-100% trong 2 năm qua. Phân khúc này tại TP.HCM cũng tăng khoảng 50-70%. Điều đó giúp những người sở hữu bất động sản tại các thành phố lớn có cảm giác giàu lên và tăng cường chi tiêu”, ông Châu nói.

Đồng thời, các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại đang chiếm lĩnh thị phần từ kênh truyền thống. Việc Chính phủ siết chặt kiểm soát hóa đơn đầu vào, thuế và chống hàng giả đã tạo lợi thế cho các chuỗi cửa hàng lớn. Theo số liệu từ NielsenIQ được ông Châu dẫn lại, thị phần của kênh siêu thị hiện đại đã tăng khoảng 2-3% trong 2 năm gần đây. Xu hướng doanh nghiệp đầu ngành mở rộng thị phần cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác ngoài bán lẻ.

Những bóng mây xám

Năm 2025, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam ước đạt khoảng 269 tỷ USD, phản ánh sức bật đáng kể của tiêu dùng nội địa trong bối cảnh nền kinh tế đang dần lấy lại đà ổn định.

Tuy nhiên, bức tranh màu hồng đang xuất hiện những bóng mây xám. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 đã tăng lên mức 5,5% so với cùng kỳ, cao hơn mức 4,65% của tháng 3. Bộ Tài chính cũng đã cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 trong bối cảnh xung đột địa chính trị phức tạp, với CPI bình quân dự báo tăng lần lượt khoảng 4,5% - 5% - 5,5%.

Các chuyên gia lo ngại rằng nếu lạm phát duy trì ở mức cao đủ lâu, niềm tin tiêu dùng sẽ bị xói mòn. Ước tính nếu giá xăng dầu tăng trung bình 10%, sức mua thực tế của nền kinh tế có thể bị kéo giảm khoảng 2,5 tỷ USD mỗi năm. Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao không chỉ thúc đẩy xu hướng tiết kiệm mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến thu nhập khả dụng của người tiêu dùng đang gánh các khoản vay thế chấp hoặc vay tiêu dùng.

Ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu, chuyên gia chiến lược đầu tư SSI Research, chỉ ra sự tồn tại của 2 biến số ngược chiều: một bên là “kết quả kinh doanh thuận lợi” và bên kia là “áp lực lạm phát gia tăng”. Điều này có thể gây bất lợi cho niềm tin tiêu dùng nếu duy trì ở mốc này đủ lâu.

Trong khi đó, giá trị tồn kho tại nhiều doanh nghiệp bán lẻ lớn như MWG hay FPT Retail đang ở mức cao kỷ lục. Theo lãnh đạo FPT Retail, trong bối cảnh căng thẳng chính trị thế giới, giá laptop thời gian qua tăng 2% mỗi tháng và điện thoại tăng 10-20% so với cùng kỳ. 

Bà Thanh Phạm, Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn tại TP.HCM của CBRE, đánh giá, thị trường hiện đang bước vào giai đoạn “hồi phục thận trọng”. Mặc dù đã sẵn sàng chi tiêu trở lại, người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn trong việc đánh giá giá trị sản phẩm giữa lúc chi phí sinh hoạt chịu tác động từ các yếu tố toàn cầu.

Điểm sáng đáng chờ đợi cho ngành bán lẻ trong nửa cuối năm 2026 chính là làn sóng IPO của các công ty con. Thị trường đang đặt kỳ vọng vào kế hoạch niêm yết của các đơn vị như Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh (thuộc MWG) hay WinCommerce (thuộc Masan). “Làn sóng IPO của các doanh nghiệp bán lẻ và tiêu dùng trong nửa cuối năm 2026 sẽ là một động lực tốt về mặt thông tin, tương tự như những gì đã xảy ra với ngành chứng khoán trước đó”, ông Tuấn Hiếu cho biết.

Việc các chuỗi bán lẻ như Bách Hóa Xanh hay WinMart đạt điểm hòa vốn và bắt đầu mở rộng mạng lưới mạnh mẽ, với mục tiêu mở mới hàng ngàn cửa hàng trong giai đoạn 2025-2026, được xem là yếu tố hỗ trợ quan trọng cho giá cổ phiếu của các tập đoàn mẹ. Dự báo thị trường sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khi các chính sách kích cầu của Chính phủ và sự ổn định của tỷ giá bắt đầu ngấm sâu vào nền kinh tế. Các doanh nghiệp dẫn đầu đang đặt mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận từ 40-80% cho quý tiếp theo, một con số đầy tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi trong bối cảnh hiện tại.

“Chúng ta đang thấy một sự dịch chuyển rõ rệt. Người tiêu dùng không chỉ mua sắm vì nhu cầu, họ đang mua sắm vì trải nghiệm và giá trị đầu tư”, một nhà phân tích thị trường tại TP.HCM chia sẻ. “PNJ là minh chứng cho việc tiêu dùng kết hợp đầu tư, trong khi MWG cho thấy hiệu quả của việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng thực phẩm”, vị chuyên gia này nói thêm.

Masan đang xây dựng một “siêu xa lộ” tiêu dùng, nơi mọi thứ đều được kết nối. MWG đang chứng minh rằng trong bán lẻ, kẻ chiến thắng là kẻ có vận hành tinh gọn nhất. Trong khi đó, PNJ cho thấy phân khúc trung - cao cấp vẫn là “mỏ vàng” nếu doanh nghiệp biết cách chạm vào cảm xúc khách hàng.

Sự khác biệt giữa 3 mô hình này phản ánh sự trưởng thành của thị trường bán lẻ Việt Nam. Dù đi theo con đường nào, điểm chung duy nhất giúp các doanh nghiệp này dẫn đầu trong năm 2026 chính là khả năng thích ứng nhanh với dữ liệu thực. Những doanh nghiệp bán lẻ “mù công nghệ” hoặc chỉ dựa vào mở rộng quy mô vật lý đơn thuần đang dần bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua này.

Ngôi sao tăng trưởng mới

Trong quý I/2026, Việt Nam tiếp tục củng cố vị thế là “ngôi sao tăng trưởng” của thị trường bán lẻ Đông Nam Á. Trong khi các thị trường trưởng thành như Thái Lan và Indonesia đang tiến vào giai đoạn bão hòa, các doanh nghiệp dẫn đầu tại Việt Nam lại đang ghi nhận những con số tăng trưởng vượt xa mức trung bình của khu vực.

Khác với Thái Lan hay Indonesia, nơi mạng lưới bán lẻ hiện đại đã bao phủ sâu rộng, Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn vàng của sự chuyển dịch từ chợ truyền thống sang các chuỗi cửa hàng có thương hiệu. PNJ và MWG không chỉ tăng trưởng nhờ thị trường chung mà còn nhờ việc chiếm lĩnh thị phần từ các cửa hàng nhỏ lẻ không đủ sức cạnh tranh về công nghệ và trải nghiệm khách hàng. 

Tại Indonesia, các doanh nghiệp như Alfamart đang tập trung vào tăng trưởng theo chiều sâu thay vì mở rộng ồ ạt. Với mức tăng trưởng doanh thu 9,1%, họ ưu tiên tối ưu hóa ứng dụng di động để giữ chân khách hàng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ các nền tảng thương mại điện tử. Đây là mô hình mà các doanh nghiệp Việt Nam (như WinCommerce) đang học hỏi và áp dụng.

Tăng trưởng bán lẻ của Thái Lan (khoảng 5-6%) gắn liền chặt chẽ với sự hồi phục của dòng khách du lịch. Các tập đoàn như Central Retail hiện đang tìm kiếm động lực tăng trưởng mới bằng cách rót vốn mạnh vào thị trường Việt Nam, coi đây là “động cơ thứ 2” để bù đắp cho sự tăng trưởng chậm lại tại quê nhà.

Một điểm chung trên toàn khu vực là sự bùng nổ của Shopee (+44,4%) và các nền tảng live-commerce. Tốc độ tăng trưởng của bán lẻ trực tuyến đang gây áp lực trực tiếp lên các chuỗi bán lẻ truyền thống tại Philippines và Indonesia. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các doanh nghiệp như MWG hay PNJ đã nhanh chóng thích nghi bằng mô hình omnichannel (đa kênh), giúp họ giữ vững đà tăng trưởng 2 con số.

Dữ liệu quý I/2026 cho thấy một sự phân hóa rõ rệt: Việt Nam là thị trường của sự bứt phá, trong khi phần còn lại của Đông Nam Á là thị trường của sự ổn định. Giới đầu tư quốc tế đang nhìn nhận các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam không chỉ là những đơn vị phân phối hàng hóa, mà là các công ty công nghệ tiêu dùng có khả năng scale-up (mở rộng quy mô) cực nhanh. Nếu duy trì được tốc độ này, các đại diện từ Việt Nam có thể sớm lọt vào danh sách những nhà bán lẻ có vốn hóa lớn nhất khu vực trong 2 năm tới.