Kịch bản hồi sinh của Pomina

Từ vị thế của một “ông vua” ngành thép xây dựng Việt Nam, Thép Pomina đã trải qua một thập kỷ đầy biến động, từ đỉnh cao thị phần đến bờ vực phá sản và giờ đây là hy vọng mong manh từ một pha cứu nguy đầy bất ngờ của Tập đoàn Vingroup.

Phao cứu sinh 80.000 tỉ đồng 

Trở lại năm 2010, Pomina là cái tên thống trị với 17% thị phần thép xây dựng toàn quốc, vượt xa con số 12% của Hòa Phát lúc bấy giờ. Chiến lược tập trung vào thị trường miền Nam và phân khúc thép xây dựng trọng điểm đã giúp doanh nghiệp này gặt hái lợi nhuận hàng trăm tỉ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, cú sảy chân mang tính bước ngoặt bắt đầu khi Ban lãnh đạo quyết định đầu tư dự án lò cao vào giai đoạn 2019-2020 bằng nguồn vốn vay khổng lồ. Đúng thời điểm dịch COVID-19 bùng phát, các chuyên gia nước ngoài không thể nhập cảnh, khiến dự án kéo dài, đội vốn và gây áp lực nợ nần cực lớn.

Hệ quả là những con số tài chính gây sốc: tính đến cuối tháng 9/2025, nợ ngắn hạn vọt lên hơn 8.500 tỉ đồng, trong khi tiền mặt chỉ còn vỏn vẹn 22 tỉ đồng. Doanh nghiệp chính thức rơi vào tình trạng âm vốn chủ sở hữu gần 187 tỉ đồng vào cuối quý III/2025.

Giữa lúc Pomina đang ở giai đoạn “bĩ cực” nhất, sự xuất hiện của VinMetal, thành viên mới trong hệ sinh thái Vingroup, đã làm đảo chiều mọi kỳ vọng. Thương vụ này không chỉ đơn thuần là hỗ trợ tài chính mà còn là một cái bắt tay chiến lược mang tính sống còn. Vingroup đã đưa ra các cam kết mạnh mẽ để hồi sinh Pomina thông qua việc cấp khoản vay vốn lưu động với lãi suất 0% trong tối đa 2 năm, ưu tiên chọn Pomina làm nhà cung cấp thép cho các đại dự án của Vinhomes, VinFast và VinSpeed.

Lợi thế của Pomina hiện nay không còn nằm ở sức mạnh tài chính hay thị phần áp đảo như trong quá khứ, mà chủ yếu tập trung vào nền tảng hạ tầng sẵn có và giá trị chiến lược khi kết hợp với hệ sinh thái lớn. Pomina từng là 1 trong 3 hệ thống luyện phôi và cán thép xây dựng lớn nhất cả nước. Công ty sở hữu dây chuyền thép xây dựng với công suất khoảng 1,1-1,5 triệu tấn/năm và lò cao luyện phôi công suất 1,5 triệu tấn/năm. Thị trường chứng khoán ngay lập tức phản ứng với thông tin này. Cổ phiếu POM (sàn UPCoM) của Pomina ghi nhận chuỗi 7 phiên tăng trần liên tiếp trong tháng 11/2025, đưa thị giá tăng hơn 140% chỉ sau chưa đầy 2 tháng.

Ván cược vào VinMetal

Dự báo tiêu thụ thép xây dựng nội địa năm 2026 tăng khoảng 8%, đạt mức 13 triệu tấn. Ông Phạm Công Thảo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), nhận định Chính phủ đã đặt mục tiêu tăng trưởng rất cao cho năm 2026 cũng như giai đoạn 5 năm tiếp theo. Với kịch bản này, theo thông lệ, nhu cầu thép cũng thường tăng trưởng ở mức 2 con số. “Ngành thép Việt Nam, nếu xét trong một chu kỳ lớn, vẫn đang nằm trong chu kỳ tăng trưởng”, ông Thảo cho biết. 

Pomina với công suất cán thép 1,5 triệu tấn/năm hoàn toàn có thể “lấp đầy” các đơn hàng lớn nếu khôi phục được sản xuất. Cơ hội của Pomina trong năm 2026 là không nhỏ, nhưng nó giống như một chiếc lò cao đang chờ mồi lửa. Thị trường đã sẵn sàng (đầu tư công, bất động sản hồi phục), nhưng Pomina cần tận dụng tối đa dòng vốn 0% và sự bảo trợ của Vingroup để nhanh chóng đưa các nhà máy hoạt động trở lại trước khi các đối thủ chiếm lĩnh hoàn toàn thị phần.

Dù nhận được sự hỗ trợ từ Vingroup, con đường trở lại của Pomina vẫn đầy chông gai. Đây đã là lần thứ 3 doanh nghiệp này tìm kiếm sự cứu trợ từ các đối tác chiến lược, sau những thất bại với Nansei Steel (Nhật) và Thaco.

Theo các chuyên gia từ Công ty Chứng khoán HSC và Công ty Chứng khoán KBSV, bài toán khó nhất hiện nay là khả năng phục hồi sản xuất khi nhà máy Pomina 3 và dự án lò cao tiêu tốn 5.900 tỉ đồng vẫn chưa mang lại hiệu quả thực chất. Hiện thị phần của Pomina đã giảm xuống chỉ còn khoảng 1%, trong khi Hòa Phát đang thống trị với 38%. Giá bán bình quân của Pomina hiện cao hơn khoảng 2% so với các đối thủ, gây khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Chuyển biến mới nhất là việc công ty này sẽ bắt tay cùng Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSteel) để thành lập liên doanh Pomina Phú Mỹ với vốn điều lệ 2.700-2.800 tỉ đồng.

Bà Võ Thị Ngọc Hân, Giám đốc Nghiên cứu Cấp cao Ngành Sản xuất công nghiệp - công nghệ của Công ty Chứng khoán HSC, cho rằng ngành thép đã đi qua giai đoạn suy giảm sâu nhất của chu kỳ và đang từng bước ổn định trở lại. Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra trong điều kiện thuận lợi tuyệt đối, khi các yếu tố rủi ro vẫn song hành cùng cơ hội. 

Đó là các rào cản thương mại tại những thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ, Liên minh châu Âu chưa có dấu hiệu nới lỏng đáng kể. Đồng thời, áp lực cạnh tranh từ nguồn cung toàn cầu, đặc biệt từ Trung Quốc, tiếp tục ở mức cao, tạo sức ép lớn lên giá bán và biên lợi nhuận của doanh nghiệp thép tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Ngoài ra, tình trạng dư thừa công suất ở một số phân khúc nhất định cũng đặt ra yêu cầu tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả sản xuất trong toàn ngành.

Pomina đang chạy đua với thời gian để tái cấu trúc và đi lên từ khủng hoảng. Sự xuất hiện của Vingroup không chỉ là câu chuyện của riêng Pomina, mà còn là tín hiệu cho một cuộc tái định vị thị phần ngành thép Việt Nam trong tương lai, nơi sức mạnh hệ sinh thái và chuỗi cung ứng khép kín sẽ lên ngôi. 

Liệu Pomina sẽ thực sự hồi sinh hay chỉ là một nỗ lực kéo dài? Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ quyết liệt của quá trình tái cấu trúc sắp tới.