Cuộc săn vốn ngoại

"Vĩ mô là thứ chúng ta chỉ có thể thích ứng, chứ không thể điều chỉnh. Vấn đề lớn nhất là sự hình thành vốn của thị trường vốn Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống”, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch Hội đồng Quản trị FiinGroup, phân tích. 

Nền kinh tế khát vốn 

Khoảng trống ở đây chính là những con số khổng lồ về vốn trong thời gian tới. Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Việt Nam đang chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm trong 5 năm tới. Đi cùng mục tiêu này là nhu cầu vốn rất lớn: giai đoạn 2026-2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội được ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương gần 1.500 tỷ USD.

Trước áp lực vốn này, hệ thống ngân hàng thương mại không thể mãi gánh vác vai trò “bà đỡ” duy nhất với các khoản tín dụng ngắn hạn cho những dự án dài hạn. Vấn đề của Việt Nam không chỉ nằm ở việc thu hút dòng vốn, mà còn ở khả năng hình thành và phát triển các nguồn vốn dài hạn.

Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Thuân, dù thị trường chứng khoán đã trải qua nhiều thăng trầm và thu hút lượng lớn nhà đầu tư cá nhân, cấu trúc phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp vẫn thiếu những trụ cột vững chắc. Đó là lúc rủi ro thanh khoản bộc lộ rõ nhất nếu quản trị tài chính không đủ tầm.

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), nhận định, các quỹ đầu tư quốc tế, khi nhìn vào thị trường Việt Nam, luôn đặt phần bù rủi ro lên hàng đầu. Trong bối cảnh lãi suất đồng USD tại Mỹ duy trì ở ngưỡng cao với biên độ 3,75-4% theo lãi suất điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), mức sinh lợi đòi hỏi từ nhà đầu tư nước ngoài tại các thị trường cận biên và mới nổi như Việt Nam phải đạt tối thiểu từ 12-15% trở lên mới đủ sức hấp dẫn để bù đắp rủi ro tỷ giá, pháp lý và biến động chính trị toàn cầu.

Đây là lý do khiến gần một tháng sau khi Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, khối ngoại vẫn bán ròng gần 1 tỷ USD, trong khi VN-Index giảm xấp xỉ 110 điểm. Tính từ đầu năm, trên toàn bộ thị trường chứng khoán, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng gần 120.000 tỷ đồng. Xu hướng này chủ yếu xuất phát từ sự dịch chuyển dòng vốn toàn cầu sang Mỹ, nơi lĩnh vực công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. 

Đà tăng trưởng của ngành công nghệ và AI đang thu hút dòng tiền quốc tế tập trung vào Mỹ, thị trường có quy mô vốn hóa khoảng 78.000 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam phải cạnh tranh với các điểm đến đầu tư khác để thu hút vốn ngoại.

Cuộc sàng lọc khắt khe

Theo ông David Rabinowitz, Giám đốc Phân tích Chỉ số toàn cầu và Cấu trúc thị trường châu Á - Thái Bình Dương của Ngân hàng UBS, việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi giúp thị trường chứng khoán trong nước tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức rộng hơn. Dòng vốn toàn cầu mang tính chu kỳ và có thể đảo chiều khi điều kiện tài chính thuận lợi hơn.

Điểm sáng là dòng vốn ngoại không quay lưng với Việt Nam, mà họ đang sàng lọc cực kỳ khắt khe. Họ không chỉ nhìn vào lợi nhuận ngắn hạn mà đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối trong quản trị doanh nghiệp, chuẩn mực ESG (môi trường, xã hội và quản trị) và chiến lược phát triển bền vững. Đại diện của  FiinGroup cho biết các nhà đầu tư tổ chức thường xem xét một số nhóm yếu tố chính trước khi quyết định đầu tư vào doanh nghiệp: triển vọng tăng trưởng của ngành, vị thế cạnh tranh và chất lượng quản trị của doanh nghiệp, cùng với thanh khoản cổ phiếu và hoạt động quan hệ nhà đầu tư. 

“Giao dự án kỷ lục cho một nhà thầu xây dựng mà chưa biết họ có sống nổi qua chu kỳ dòng tiền hay không, thì không nhà đầu tư nào dám mạo hiểm”, ông Thuân đặt vấn đề khi nói về vốn đối với các nhà thầu xây dựng Việt Nam.

Đứng ở vị trí điều hành trực tiếp nhà thầu xây dựng, nơi biên lợi nhuận ròng thường chỉ dao động ở mức mỏng manh từ 1-3%, ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Coteccons, cho biết, lĩnh vực xây dựng chịu áp lực khổng lồ về vốn lưu động. Vì thế, doanh nghiệp không thể mãi dựa vào vốn vay ngân hàng mà phải đa dạng hóa kênh huy động qua thị trường vốn, trái phiếu quốc tế và cổ phần hóa minh bạch. Coteccons đang chuẩn bị mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế và nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên 100%.

Theo ông Johan Nyvene, việc doanh nghiệp huy động vốn không chỉ đơn thuần là “có tiền”, mà là tạo ra cấu trúc vốn bền vững, nơi vốn chủ sở hữu và vốn vay phải được cân đong đo đếm bằng sự cẩn trọng cao độ để tránh những cú sốc chu kỳ. Các nhà đầu tư ngoại khi rót vốn vào Việt Nam ngày càng khắt khe hơn: họ không chỉ nhìn vào tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu, mà còn soi chiếu kỹ lưỡng các tiêu chuẩn ESG. 

“Niềm tin của nhà đầu tư được xây dựng từ chất lượng quản trị doanh nghiệp, quản trị vận hành, quản trị tài chính và quản trị rủi ro. Những yếu tố này đặc biệt quan trọng khi thị trường bước vào giai đoạn khó khăn, bởi đó là thời điểm năng lực thực chất của doanh nghiệp được thể hiện rõ nhất”, đại diện của HSC nhận định.